• Eusko Jaurlaritzak, gaur Tabakaleran (Donostia) egindako jardunaldi batean, adinekoen ongizate integrala sustatzeko estrategia berria jasotzen duten 16 proiektu eragileak aurkeztu ditu,.
• Adinekoen aldeko Euskal Estrategiak hobekuntzak bultzatuko ditu nahi ez den bakardadearen, telelaguntza iragarlearen, parte-hartze komunitarioaren eta belaunaldien arteko bizikidetza-ereduen aurkako borrokan.
Eusko Jaurlaritzak Adinekoen 2026-2029 Euskal Estrategia berria aurkeztu du gaur Tabakaleran (Donostia), Hirugarren Sektore Sozialeko eta erakunde publikoetako 100 ordezkari baino gehiagoren aurrean. «2026-2029 Adinekoekiko Euskal Estrategia» Euskadin adinekoen ongizate integrala sustatzera bideratutako plan integrala da, genero, inklusio eta belaunaldien arteko elkartasun-ikuspegiarekin. Adineko pertsonak, erakunde publikoak, hirugarren sektore soziala eta adituak inplikatu dituen partaidetza-prozesu batean oinarritzen da.
Bere helburu nagusia adinekoei bizitza osoa, autonomoa eta zentzuduna eskaintzea da, komunitate inklusiboak eta jasangarriak sustatuz, luzaroko bizia izango duen biztanleriaren egungo eta etorkizuneko beharrei erantzuteko. Demografia-joeren arabera, EAEko biztanleriaren % 25,4k 65 urte edo gehiago ditu, eta ehun urteko pertsonen kopurua nabarmen handitu da 2038rako. Alde batetik, Eustaten azken datuen arabera, bizi-itxaropena handitu egin da Euskadin: emakumeena 87 urtera arte eta gizonena 81,7 urtera arte. Bestalde, desgaitasunik gabeko urteetako bizi-itxaropena handiagoa da emakumeen artean (81,9 urte) gizonen artean baino (77,3). Bizitza-luzera handiagoa da landa-eremuetan, adinekoek zailtasun handiagoak baitituzte zerbitzuak eskuratzeko.
Sozialki eta ekonomikoki, adineko biztanleriak gora egin du hezkuntza-mailan eta parte-hartze sozialean, eta hobekuntzak izan dira egoera ekonomikoan eta teknologia digitalen erabileran. Hala ere, bakarrik bizi diren adinekoen kopurua handitu egin da, batez ere emakumeena, eta kolektibo horren sexu eta genero-aniztasuna gero eta handiagoa da. Lan-jarduera erretirotik haratago luzatzen da, eta boluntariotzako eta komunitate-jardueretako parte-hartzea nabarmen hazten da.
Mendetasun-egoeran dauden beste pertsona batzuk zaintzen dituzten adinekoen kopuru handia azpimarratu behar da: 65 urte edo gehiagoko taldea % 35,9 da, hau da, 26.500 zaintzaile baino gehiago. Euskadin, Adinekoekiko Euskal Estrategia 2026-2029 Euskadi Berria Ongizatean Haziz leloaren barruan dago eta osasuna, etxebizitza, enplegu seniorra, bakardadea, zaintzak eta gizarte-kohesioa lantzen dituzten plan eta akordio instituzional ugarirekin osatzen da. Lurralde historikoek (Araba, Gipuzkoa, Bizkaia) eta udalerri askok EAEko zahartze aktibo, osasungarri, komunitario eta iraunkorraren eredua indartzen duten ekimen espezifikoak garatzen dituzte.
«Estrategia berri honek adinekoen ongizate integrala bermatu nahi du, hau da, garapen osoa dimentsio fisiko, emozional eta sozialean. Hori guztia belaunaldien arteko elkartasunaren eta komunitate inklusiboen testuinguruan. Bizitza osoa autonomia, partaidetza eta bizi-zentzuko prozesu dinamiko gisa nabarmentzen da, eta belaunaldien arteko elkartasuna gizarte kohesionatu eta erantzukide baterako oinarri gisa», azaldu du Nerea Melgosa sailburuak.
2026-2029 Adinekoekiko Euskal Estrategiaren oinarria autoerrealizazioan eta aniztasunean oinarritutako dimentsio pertsonala da, adinekoen autonomia eta heterogeneotasuna aitortzen baitute. Era berean, dimentsio komunitarioa jasotzen du, eta arreta jartzen du berdintasunean, ekitatean, parte-hartzean eta elkartasunean, eskubideak, inklusioa eta gizarte-erantzunkidetasuna sustatzen baitituzte. Hori guztia iraunkortasuna alde batera utzi gabe, horrek bermatzen baitu epe luzerako politiken bideragarritasun ekonomikoa, soziala eta ingurumenekoa. Demografia eta gizarte-joerak sakon aztertu ondoren, Euskadiko luzaroko biziaren erronkak eta aukerak testuinguruan kokatzeko, estrategia berriak 5 jarduera-ardatz eta 16 proiektu eragile ditu.
Ardatz estrategikoak eta proiektu eragileak
Estrategia bost ardatzetan egituratzen da, helburu espezifikoekin eta lotutako trakzio-proiektuekin:
1. Erabateko bizitzarako trantsizioak eta bizi-proiektua: bizi-trantsizioetan laguntzea errazten du, autonomiari eta bizi-zentzuari eusteko, komunitatearen parte-hartzea eta sexu eta genero-aniztasunaren inklusioa sustatuz.
2. Zainketen kalitatea eta iraunkortasuna: zainketa-eredu irisgarria bultzatzen du, duintasunean eta koordinazio soziosanitarioan oinarritua, landa-eremuei arreta berezia eskainiz eta familia-zaintzaileei lagunduz.
3. Ongizatea bakardadeei helduz: bizitzako etapa guztietan bakardadea prebenitzeko eta artatzeko programak garatzen ditu, eta, horretarako, bizitegi-irtenbideak eta komunitate inklusiboak sustatzen ditu.
4. Ekintza komunitarioa eta hirugarren sektore soziala indartzea: hirugarren sektorearen eta komunitatearen zeregina indartzen du, belaunaldien arteko inklusioa, parte-hartzea eta elkartasuna sustatzeko.
5. Ezagutza sortzea ikerkuntzatik eta berrikuntzatik: luzaroko biziari begirako behatoki bat ezartzen du, zaintza eta bakardadeetako berrikuntza-proiektuak bultzatzen ditu, eta herritarren parte-hartzea sustatzen du politika publikoak hobetzeko.
Proiektu eragileak
Estrategiak 16 proiektu eragile biltzen ditu, ekimenen berritasuna eta jarraikortasuna konbinatzen dituztenak, beti ere adinekoen parte-hartze aktibo handiarekin. Hona hemen adibide aipagarri batzuk:
· Beti ON zerbitzuak 87 mila erabiltzaile baino gehiago ditu dagoeneko. Pertsona horien batez besteko nota 5 pertsonatik 4,4koa da, eta % 94 pozik dago. Datozen urteetan, telelaguntza prediktiboko bide berrietan aurrera egingo da, Monitorizazio Adimentsu Ez Intrusiboan oinarrituta, mugimendu-sentsoreen, ateak irekitzearen edo etxeko ur/argi kontsumoaren bidez (pertsonak botoirik sakatu behar ez duenean). Sistema berri honek egunerokotasunetik ikasten du (jaikitzeko ordua, komunera joateko unea eta janaria prestatzeko momentua) eta anomaliak detektatzen ditu.
· Biziaria proiektua (Euskadiko Zahartzeari eta Zaintzari buruzko Luzaroko Biziaren Azterlana) 70 urtetik gorako biztanleriaren bizi-baldintzak denboran zehar aztertzea eta ebaluatzea da, haien egunerokotasuna ezagutzeko eta, horrela, bizitza-luzeraren prozesua hobetzeko. 2025ean datu-bilketa egin da 2.000 elkarrizketen bidez, eta aurten emaitzak jakinaraziko dira.
· Adinekoei zuzendutako Sexu Aniztasunaren eta Generoaren Estrategia lantzen ari dira dagoeneko, eta sexu zein genero-aniztasunari heltzeko esparrua izan nahi du, pertsona guztiek, adina edozein dela ere, beren sexualitatea modu askean bizi ahal izan dezaten.
· Eusko Jaurlaritzaren Bizihabi programak 50 bizikidetza-unitate lortu ditu 2025. urtean, adinekoak eta gazteak elkarrekin bizitzeko ostatu emateko, eta kopuru hori handitu egingo da datozen urteetan, udalerri gehiagotara zabalduz.
· Nahi ez den bakardadearen aurkako borrokan ekimen berriak aurreikusten dira, hala nola Solelab edo Landa-eremuetako Bakardadearen aurkako Proiektua. Lehenengoa nahi ez den bakardadea neurtzeko tresna bat da, bizitzako etapa guztietan bakardadeari heltzeko programa espezifiko bat garatzeko proposamena. Bigarren proposamena landa-eremuetako gizarte-zentroak erreferentzia-gune komunitario gisa berreskuratzearen inguruan egituratzen da, kultura, aisia eta gizarte-partaidetzako jarduerak konbinatuz. Programa modu ibiltarian garatuko da, lurralde-oreka eta landa-eremuetako kultura eta gizarte-eskaintzaren etorrera bermatuz.
Ebaluazioa eta jarraipena
Lehen aldiz, Euskadiko Adinekoekin egindako Estrategia batean, betetze maila eta partaidetza-adierazleak aztertuko dituen urtean behineko ebaluazio eta jarraipen-sistema bat ezarri da. Euskadiko Adinekoen Batzordeak eta Bizitza Osorako Laguntza Zuzendaritzak osatuko dute jarraipen-batzordea.